Strona główna

 

Proponujemy diagnozę i  terapię w zakresie:

- niepowodzeń szkolnych typu dysleksji, dysortografi

- problemów wychowawczych, zaburzeń  w zachowaniu

- problemów osobowościowych  (wspomaganie w rozwoju)

 

DYSLEKSJA – Depresja u dzieci i młodzieży          DYSORTOGRAFIA          DYSGRAFIA  

1. Pojęcie dysleksji

2. Objawy dysleksji i  dysortografi

3. Przyczyny powstawania  zaburzeń

4. Jak pomóc dziecku

Specyficzne trudności w uczeniu się, to pojęcie, które obejmuje wiele różnych czynników zaburzających proces przyswajania wiedzy, nabywaniu umiejętności poznawczych, językowych i ruchowych.  Dotyczy uczniów, którzy przy prawidłowym poziomie inteligencji są jednocześnie opóźnieni w co najmniej jednym obszarze uczenia się. 
Najczęściej obszarami tymi są czytanie, pisanie, ortografia, arytmetyka i języki obce. Zaburzenie to jest jedną z podstawowych przyczyn niepowodzeń szkolnych uczniów.  Według definicji Polskiego Towarzystwa Dysleksji, dysleksja jest jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się. Jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym uwarunkowanym zmienioną strukturą centralnego układu nerwowego. Charakteryzuje się trudnościami w rozumieniu pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania fonologicznego tzn. różnicującego wyrazy i formy wyrazowe. Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są niewspółmierne do wieku oraz innych zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych. Nie są wynikiem ogólnego zaburzenia rozwoju ani zaburzeń  sensorycznych. Dla dzieci w wieku od 8 do 14 lat, problemem jest  opóżnienie wieksze niż dwa lata względem ich wieku rzeczywistego.

Dysleksja, to trudności w opanowaniu umiejętności czytania. Słowo dysleksja pochodzi od greckiego słowa dys=zły, i łacińskiego lego=czytam.

Dysortografia  orthos=prawidlowy - to kłopoty z przyswajaniem pisowni i ortografii języka. Dysgrafia to niepoprawny poziom graficzny pisma.  

Z tego powodu cierpi ponad trzy razy więcej chłopców niż dziewcząt- ok. 10 – 15% uczniów.

Poza tym trudności w uczeniu się mogą  stanowić ryzyko wystąpienia innych zaburzeń np. frustracji, smutku, wycofania  a zwłaszcza   zaburzeń zachowania

Jak rozpoznać dysleksję i w jaki sposób pomóc dziecku   – to tematy, które postaram się przybliżyć w tym artykule.

Dla nauki czytania i pisania szczególnie ważna jest sprawność i współdziałanie trzech analizatorów: wzrokowego, słuchowego i kinestetycznego.

Istnieje kilka typów zaburzeń dyslektycznych:

  • uwarunkowany upośledzeniem zdolności słuchowego różnicowania słów, analizy i syntezy słuchowej słowa oraz upośledzeniem pamięci słuchowej, uwagi i percepcji słuchowej dźwięków mowy, trudności z rozpoznawaniem głosek,
  • uwarunkowany upośledzeniem percepcji wzrokowej tj. wzrokowego różnicowanie liter, analizy i syntezy wzrokowej oraz wyobraźni przestrzennej,
  • uwarunkowany kinestetycznie tj. mylenie strony prawej i lewej, zła orientacja przestrzenna i odległości, niezręczność ruchowa, oburęczność, leworęczność,  
  • mieszane.

Objawy dysleksji to przede wszystkim:

  1. trudności w nauce czytania i rozumienia tekstu czytanego, które występują od początki nauki szkolnej i utrzymują się do wieku dojrzałości,

  2. występowanie specyficznych rodzajów błędów w czytaniu  tj. dodawanie lub pomijanie liter czy sylab oraz zniekształcanie końcówek lub pomijanie linijek tekstu przy czytaniu, trudności w różnicowaniu podobnych wyrazów (bąk-pąk),

  3. czytanie bez zrozumienia,

  4. trudności z głośnym czytaniem, lepiej rozumieją tekst czytany po cichu

  5. niezrozumienie poleceń,

  6. trudności w opanowaniu poprawnej pisowni tj. mylenie liter o podobnym kształcie, błędy fonetyczne np.(f-w, p-b), opuszczanie liter,

  7. błędy przy zmiękczaniu /słonice-słońce,ciema-ćma/

  8. niepewność w określaniu czasu i kierunków,

  9. nienajlepszy poziom graficzny charakteru pisma,

  10. zaburzenia rozpoznawania symboli i logicznego ustawiania ich np. liter w alfabecie,

  11. mylenie dat i nazw,

  12. wolne czytanie i pisanie.

  13. trudności w nauczeniu się tabliczki mnożenia

  14. niski poziom estetyczny i graficzny prac

  15. trudności w wykonywaniu poleceń

  16. trudności w zapamiętywaniu dopiero co usłyszanych informacji

  17. trudności w rozróżnianiu strony prawej i lewej

  18. częste gubienie potrzebnych rzeczy

  19. zaburzenia koordynacji ruchowej, które można zaobserwować przy ćwiczeniach fizycznych, wiązaniu sznurowadeł itp. 

 

Pierwszy raz trudności w uczeniu się zdiagnozowano w połowie dziewiętnastego wieku. Dziś, świadomość wśród nauczycieli i rodziców występowania dysleksji jest coraz większa. Specjaliści uważają, że przyczyną jest zaburzenie czynności  systemu nerwowego   w zakresie  odbioru, przekazu i przetwarzania informacji.

Wśród głównych przyczyn dysleksji wymienia się:

  1. wydłużenie procesu dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego uwarunkowane genetycznie,
  2. mogące powstać w okresie okołoporodowym mikro uszkodzenia tych okolic mózgu,  które uczestniczą w procesie nauki czytania i pisania,

  3. niedokształcenie  struktury niektórych okolic kory mózgowej, której przyczyną może być nadprodukcja testosteronu, co blokuje rozwój lewej półkuli mózgu związanej z mową,

  4.  zaburzenia emocjonalne spowodowane przez urazy psychiczne i stres,

 Dzieci z dysleksją  uważane są za mało zdolne lub wręcz leniwe. Rodzice tych dzieci często czują lęk związany z gorszym radzeniem sobie dziecka w szkole. Niestety, nie zawsze lęk ten motywuje do zgłoszenia się o poradę do psychologa.  Kiedy dziecko zauważa że nie radzi sobie  z nauką  tak dobrze jak inni  uczniowie,  może to podważyć jego  wiarę w  swoje  możliwości, poczucie wartości, pewność siebie.

Zrozumienie i wsparcie rodziców w terapii dysleksji jest bardzo ważne. Trzeba pamiętać, że pozycja dziecka w klasie i jego poczucie własnej wartości związane jest z ocenami i radzeniem sobie w szkole. W przypadku braku diagnozy i skutecznej terapii i wsparcia dzieci takie często zniechęcają się do szkoły i nauki.

Rodzic dziecka dyslektycznego powinien poświęcać więcej czasu na pracę z dzieckiem przy nauce, zachęcać je do samodzielnego czytania i pisania. Ważne jest wyrabianie nawyku pracy ze słownikiem ortograficznym a także umiejętność posługiwania się regułami ortograficznymi. Niewskazane jest porównywanie do innych, osiągających lepsze stopnie uczniów i krytyka  jego osiągnięć w szkole. Nie powinno się przywiązywać zbytniej wagi do stopni z ortografii i dyktand. Ważne są pochwały za niewielkie nawet osiągnięcia i rozmowy z dzieckiem na te tematy – szczególnie o konieczności dodatkowych ćwiczeń. Uczeń powinien znać swój problem i wiedzieć jak może sobie z nim radzić.

W księgarniach jest sporo pozycji, które w formie gier i zabaw pomagają ćwiczyć  z dzieckiem czytanie i pisanie.

Nie można nie doceniać roli szkoły szczególnie w kwestii metod i tempa nauczania które nie zawsze sa dostosowane do możliwości dyslektyków.  W tym wypadku ciężar nauki przeniesiony jest poza czas szkolny- dobrze jest jeśli nauczyciel rozumie że jest to dodatkowe obciążenie dla tych uczniów.  Nauczyciel nie powinien dopuscić aby trudności dziecka zniechęciły go do nauki . Konieczne jest obniżenie wymagań  w zakresie trudności dziecka, indywidualne traktowanie go, zachęcanie go do pracy i osiągania jak najlepszych wyników. Nagradzanie za włożony wysiłek. Unikanie straszenia, zawstydzania, negatywnego oceniania i wyrabiania poczucia winy i lęku.

Mariola Wargacka  psycholog

 

Strona główna

DEPRESJA U DZIECI I MŁODZIEŻY

            W ostatnich latach obserwuje się wzrost  liczby zachorowań na depresję. Wzrasta też dramatycznie liczba samobójstw wśród osób nastoletnich. Do niedawna uważano, że choroba ta w niewielkim stopniu dotyczy  dzieci., jednak ostatnie badania wykazują, że w okresie dojrzewania ok. 8%  młodzieży  może być dotknięta zaburzeniami depresyjnymi. W wieku dorastania bardzo emocjonalnie reaguje się na wszelkie trudne  sytuacje – szczególnie stresowe. Nastroje podlegają  dużym  wahaniom. Konieczność  sprostania  rosnącym wymaganiom  i odpowiedzialności przy niepewnej samoocenie i poczuciu wartości  powoduje u nastolatków wiele  lęków, obaw o przyszłość i pesymistyczne nastawienie do życia.

           Wydaje mi się konieczne uwrażliwienie  nauczycieli i pedagogów na  to zagadnienie, ponieważ  muszą  być świadomi  .

 

  1. Opis choroby
  2. Przyczyny
  3. Pomoc ze strony szkoły

Depresja to bardzo rozpowszechnione zaburzenie zarówno u osób dorosłych jak i dzieci i młodzieży. Od kilku lat wiele się mówi i pisze na ten temat. Szacuje się  że ok. 5- 10% populacji jest dotknięte tym schorzeniem (ok. 20 % kobiet)   Nie każdy smutek, cierpienie jest chorobą. Codzienne ludzkie życie niesie wiele cierpienia, niedoli, wahań nastroju i są to  ludzkie emocje świadczące o normalności i wrażliwości na otoczenie. Z tego powodu rozpoznanie depresji może nastręczać pewne trudności.

W zależności od nasilenia objawów epizody depresji określa się jako łagodne, umiarkowane lub ciężkie. Podstawą choroby na poziomie emocji jest  poczucie  lęku, smutku, rozpaczy, które obejmują  wszystkie aspekty życia i relacje z innymi ludżmi. Chory  nie potrafi cieszyć się życiem, wykonywać jakiejkolwiek pracy, uczyć się;  musi zmuszać się do codziennych czynności  które sprawiają ogromną trudność.

Smutek depresyjny jest nieproporcjonalny do wywołujących go bodźców, trwa dłużej i  jego następstwa są głębsze. Jest to pewien stan melancholii, apatii beznadziei,  poczucia nieszczęścia i ciągłego cierpienia bez zewnętrznej przyczyny.  Smutek ten przejawia się na trzech polach: negatywne postrzeganie samego siebie, otaczającego świata i nadchodzącej przyszłości.

W chorobie tej rozróżniamy:

  • Zaburzenia emocjonalne, charakteryzujące się obniżonym nastrojem, smutkiem, poczuciem beznadziejności, samotności, lękiem i utratą zainteresowań, i chęci życia. Nasilenie objawów występuje głównie rano.
  • Zaburzenia poznawcze dotyczą niskiej samooceny, pesymizmu, trudności zaplanowania i zrobienia czegokolwiek, objawiają się czarnowidztwem i myślami samobójczymi.

  • Zaburzenia somatyczne, charakteryzują się zmęczeniem, bezsennością lub zaburzeniami jedzenia.
  • Zaburzenia motywacyjne lub zaburzenia w zachowaniu to zahamowania w podejmowaniu działania, problemy z poruszaniem się, zaniedbanie wyglądu.

Co się tyczy genezy choroby  dzielimy depresję na  endogenną - to znaczy płynącą z wnętrza osoby, z ciała –  mówimy wtedy, że  ma  podłoże  biologiczne. Charakteryzuje się występowaniem  tzw. ostrych objawów: np. brak reakcji na zmiany w otoczeniu, spowolnienie psychoruchowe, utrata zainteresowania życiem. Drugim rodzajem depresji jest depresja egzogenna (zewnętrza), która ma łagodniejszy przebieg ; zwykle  jest poprzedzona stresującym wydarzeniem. 

Depresja młodzieńcza  może mieć wiele postaci .Do podstawowych  objawów  takich  jak:  nieokreślony lęk, obniżenie nastroju, lęk przed przyszłością,   dochodzą  inne np. zachowania autodestrukcyjne, zaburzenia zachowania, hipochondria, tendencje samobójcze itp.

Obecnie uważa się że w powstawaniu depresji biorą udział czynniki psychologiczne np. to jak radzimy sobie z kłopotami, wymaganiami, błędami, stratami itp. czynniki społeczne np.  relacje z innymi, poczucie izolacji, przemoc, kłopoty rodzinne; oraz czynniki  biologiczne.

Depresję można leczyć podając leki przeciwdepresyjne  a także  stosując  psychoterapię  indywidualną i grupową.

 

Pomoc ze strony szkoły

Leczenie  dzieci z depresją jest procesem  skomplikowanym i wymaga współdziałania także rodziny i szkoły, które najbardziej wpływają na dorastanie i kształtowanie się osobowości.

W obszarze działalności szkolnej   można zastosować środki pedagogiczne, które mogą zapobiec sytuacjom depresyjnym uczniów:

-           okaż zainteresowanie i wsparcie  i miej czas dla  ucznia

-           towarzyszyć uczniowi, który ma trudności w nauce

-           nauczyciel może wzmacniać i potwierdzać naturalne zdolności  ucznia,

-          rozmawiać  i akceptować problemy nastolatka pozwolić na okazywanie emocji i akceptować je

-      może starać się dotrzeć do przyczyn niepowodzeń /nie tylko oceniać je/

-      umacniać poczucie bezpieczeństwa

-          może oddziaływać na motywację do pracy zachęcać do wysiłku psychicznego i fizycznego, do zmiany nawyków nieefektywnych

-          może pokazywać jak przezwyciężać trudności, pomagać w nauce

-          pozostawać w kontakcie z uczniem podczas jego leczenia

-          nie utrzymuj informacji o planach samobójczych w tajemnicy, szukaj pomocy

 

Niepokojące zachowania dziecka i sygnały ostrzegawcze depresji młodzieńczej

        

  • Jest stale smutne ma zły humor trudno je pocieszyć
  • Występuje obniżenie wyników w nauce słaba koncentracja słaba pamięć
  • Nie potrafi cieszyć się ulubionymi dotąd zajęciami
  • Jest rozdrażnione, apatyczne
  • Może wystąpić zaburzenie snu
  • Pojawia się zmiana  nawyków związanych z jedzeniem
  • Jest nadruchliwe, ma trudności w koncentracji uwagi
  • Może płakać bez przyczyny
  • Często skarży się na dolegliwości fizyczne np. bule brzucha czy głowy, ciągłe zmęczenie
  • Może wydawać się znudzone, pozbawione energii
  • Mogą pojawić się kłopoty wychowawcze w domu lub w szkole
  • Może pojawić się agresja, napady wściekłości, dewastacja
  • Izoluje się od rówieśników lub rodziny, wycofuje się z życia społecznego
  • Pojawia się alkohol lub narkotyki
  • Negatywnie reaguje na pochwały
  • Niedbałość o wygląd zewnętrzny
  • Niejasne aluzje np. nic nie ma sensu, niedługo będziecie mieli spokój itp.
  • Ucieczka w świat fantazji
  • Prowokujący ubiór
  • Samookaleczanie się, próby samobójcze
  • Trudności w podejmowaniu decyzji

 

U większości dzieci objawy depresji  cofają się jeśli ich sytuacja ulegnie poprawie /np.ustanie konflikt między rodzicami, który był przyczyną stanu depresyjnego/.  Rodzicom trudno zaakceptować  depresję u dziecka, ukrywają  lub pomniejszają  znaczenie  myśli samobójczych, zatajają ich istnienie przed specjalistą.

Często pojawia się u nich  paniczny lęk i nasilenie zachowań nadopiekuńczych, i kontrolujących  lub reakcje złości i agresji, co może pogłębić trudności dziecka.

Dziecko należy wysłuchać, pozwolić się wygadać, wypłakać, bez oceniania i kwestionowania jego punktu widzenia, okazując mu wsparcie a jednocześnie pokazując mu niebezpieczeństwa  i konsekwencje takiego postępowania. Konieczne jest skontaktowanie się ze specjalistą.

Strona główna